Η νομιμότητα των μονομερών διακηρύξεων ανεξαρτησίας και το συμφέρον της Ελλάδας

Του Αντωνίου Δημόπουλου, Δικηγόρου

Τις τελευταίες ημέρες η διεθνής κοινότητα κλυδωνίζεται λόγω της διεξαγωγής δύο δημοψηφισμάτων για την ανεξαρτησία της Καταλονίας και του ιρακινού Κουρδιστάν. Δυσεπίλυτα ερωτήματα τίθενται σχετικά με τα δύο δημοψηφίσματα όπως το αν είναι νόμιμα και το αν και ποιους θα ωφελήσει η μετάβαση των δύο λαών στην ανεξαρτησία. Επειδή το θέμα είναι χαώδες ας περιοριστούμε στην προσπάθεια να δώσουμε μια απάντηση σχετικά με τη νομιμότητα αυτών των δημοψηφισμάτων καθώς και σχετικά με το κατά πόσο τυχόν ανεξαρτησία αυτών των λαών συμφέρει ή όχι την Ελλάδα ειδικότερα.

Ως προς τη νομιμότητα των δύο δημοψηφισμάτων ας εξετάσουμε αρχικά τα δύο δημοψηφίσματα υπό το φως των Συνταγμάτων της Ισπανίας και του Ιράκ. Και τα δύο κράτη αποτελούν ομοσπονδιακά κράτη με αυτόνομες επαρχίες, οι οποίες έχουν τα δικά τους κοινοβούλια και κυβερνήσεις. Επειδή και στις δύο περιπτώσεις οι πληθυσμοί των κρατών αυτών δεν είναι ομοιογενείς, τα Συντάγματα τους προέβλεψαν την ομοσπονδοποίηση για να μπορούν οι διαφορετικοί λαοί που ζουν σε αυτά να αυτοδιοικούνται και να ασκούν τις ελευθερίες τους. Όμως, και στα δύο Συντάγματα στην επεξεργασία των οποίων έλαβαν μέρος και εκπρόσωποι των περιοχών που τώρα ζητούν ανεξαρτησία, υιοθετήθηκε η αρχή της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών αυτών, η οποία είναι απαραβίαστη. Σε αυτό το πλαίσιο το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας κήρυξε το δημοψήφισμα στην Καταλονία αντισυνταγματικό. Αντίστοιχα το δημοψήφισμα στο ιρακινό Κουρδιστάν αντίκειται στο ιρακινό Σύνταγμα.

Ωστόσο, δεν αρκεί να εξετάσουμε τη νομιμότητα των δημοψηφισμάτων μέσα από το πρίσμα του εσωτερικού δικαίου κάθε κράτους, γιατί έτσι κι αλλιώς τα Συντάγματα όλων των κρατών σχεδόν προνοούν για την περίπτωση απόσχισης επαρχίας τους θεωρώντας τη παράνομη. Τι λέει όμως το διεθνές δίκαιο για αυτές τις περιπτώσεις; Η απάντηση όπως μπορεί ήδη να φαντάζεστε δεν είναι μονοσήμαντη και κατηγορηματική. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών προβλέπει τόσο την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών όσο και την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών. Πώς όμως συμβιβάζονται οι δύο αυτές αρχές όταν η μία έρχεται σε σύγκρουση με την άλλη;

Κατά την προσωπική μου άποψη και οι δύο αρχές είναι ίσης αξίας και καμία δεν υπέρκειται της άλλης, άλλωστε πουθενά σε διεθνή συνθήκη ή στο διεθνές έθιμο δεν προβλέπονται πρωτεία της μίας αρχής έναντι της άλλης. Για να βοηθηθούμε στη σκέψη μας εκτιμώ ότι πρέπει να ανατρέξουμε στον πρώτιστο σκοπό του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών που είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Επομένως, ναι μεν κάθε λαός έχει δικαίωμα στην αυτοδιάθεση αλλά η άσκηση του δικαιώματος αυτού πρέπει να έχει ως μέτρο της την αποφυγή θρυμματισμού των υπαρχόντων κρατών στον κόσμο με αποτελέσματα αβέβαια. Ας μην ξεχνάμε ότι τα περισσότερα κράτη στον κόσμο έχουν μειονότητες και δεν είναι ομοιογενή, οπότε φαντάζεστε τι θα σήμαινε για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια η εφαρμογή της αυτοδιάθεσης των λαών για κάθε μειονότητα κάθε κράτους.

Από την άλλη πλευρά κάθε λαός έχει δικαίωμα να ζει ελεύθερα και να μην υπόκειται σε καταπίεση. Στο πλαίσιο αυτό μπορούμε να αναφέρουμε το Ψήφισμα 1514/1960 της ΓΣ των ΗΕ που ενίσχυσε τη γενίκευση και την εφαρμογή της αρχής της αυτοδιάθεσης των λαών. Το Ψήφισμα όμως αυτό υιοθετήθηκε σε μια συγκεκριμένη φάση της Παγκόσμιας Ιστορίας όταν οι λαοί των αποικιών προσπαθούσαν να κερδίσουν την ανεξαρτησία τους και να σπάσουν τα δεσμά της καταπίεσης από τους αποικιοκράτες. Επομένως, το διεθνές δίκαιο στην παρούσα φάση του προβλέπει το δικαίωμα σε λαούς να ζητήσουν την ανεξαρτησία τους όταν αυτοί καταπιέζονται ή ζουν υπό κατάληψη. Τότε όπως οι αποικιακοί λαοί των δεκαετιών του 1960-1980 έχουν δικαίωμα να ζητήσουν την ανεξαρτησία τους.

Στην περίπτωση όμως της Καταλονίας και του Ιρακινού Κουρδιστάν υπάρχει αποικιοκρατική δύναμη που καταπιέζει ή έχει καταλάβει τα εδάφη αυτών των λαών; Σύμφωνα με τα δύο Συντάγματα παρέχεται και στους δύο λαούς (Καταλανούς και Κούρδους) ευρεία αυτονομία. Στην Καταλονία η τοπική κυβέρνηση είναι αρμόδια για την παιδεία, υγεία, μεταφορές, κοινωνική πρόνοια, περιβάλλον. Επίσης, εισπράττει το φόρο κινητής και ακίνητης περιουσίας και το φόρο κληρονομιάς (στην Βαρκελώνη είναι ιδιαίτερα υψηλός) το φόρο για τα αλκοολούχα ποτά, το 50% του ΦΠΑ και ένα ποσοστό του φόρου εισοδήματος. Επίσης η καταλανική γλώσσα διδάσκεται στα σχολεία και χρησιμοποιείται ευρύτατα. Παρόμοιες ελευθερίες υπάρχουν και στο Ιρακινό Κουρδιστάν.Επομένως, και στις δύο περιπτώσεις οι ανωτέρω προϋποθέσεις δεν πληρούνται. Στη βάση αυτή τα δύο δημοψηφίσματα είναι κατά την προσωπική μου εκτίμηση παράνομα και κατά το διεθνές δίκαιο.

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης όμως σε μία γνωμοδότηση του 2010 για την διακήρυξη της Ανεξαρτησίας του Κοσόβου από τη Σερβία έχει αντίθετη άποψη. Σύμφωνα με το δικαστήριο το γενικό διεθνές δίκαιο δεν περιλαμβάνει απαγορευτικούς κανόνες ως προς τις διακηρύξεις ανεξαρτησίας. Με λίγα λόγια το Δικαστήριο είπε ότι ό,τι δεν απαγορεύεται ρητά στο διεθνές δίκαιο επιτρέπεται. Η απόφαση αυτή κατακρίθηκε πολύ από την επιστήμη και είναι προφανές σε τι επικίνδυνες ατραπούς μπορεί να οδηγήσει τη διεθνή κοινότητα αν εφαρμοστεί και στο μέλλον η ίδια λογική.

Oι Καταλανοί βέβαια θέλουν την ανεξαρτησία τους γιατί καταβάλλουν στο ισπανικό φορολογικό σύστημα περισσότερα χρήματα απ όσα λαμβάνουν. Η Καταλονία είναι η τρίτη κοινότητα της Ισπανίας σε ό,τι αφορά το κατά κεφαλήν εισόδημα της χώρας και συμβάλλει στο 20% του εθνικού ΑΕΠ, στη δεύτερη θέση μετά την κοινότητα της Μαδρίτης. Το «φορολογικό έλλειμμα» υπολογίζεται από τους αυτονομιστές, γύρω στο 8% του περιφερειακού ΑΕΠ. Στο δε Ιρακινό Κουρδιστάν οι Κούρδοι επιθυμούν να εκμεταλλεύονται μόνοι τις πλούσιες πετρελαιοπηγές της περιοχής. Επομένως καταλαβαίνουμε πολύ καλά ότι οι λόγοι της απόσχισης είναι περισσότερο οικονομικοί παρά ιδεολογικοί. Πάντως στα πλαίσια αυτά μπορούν και τα δύο κράτη Ισπανία και Ιράκ να έρθουν σε περαιτέρω διαπραγματεύσεις με τις αυτόνομες περιοχές για παραχώρηση περαιτέρω προνομίων ώστε να αποφευχθεί η απόσχιση. Άλλωστε, η διεξαγωγή των δημοψηφισμάτων είναι και ένα μέσο πίεσης προς αυτή την κατεύθυνση, αν λάβουμε υπόψη τις δηλώσεις των ιθυνόντων στις δύο προς απόσχιση περιοχές, οι οποίοι δήλωσαν ότι δεν επιθυμούν μια βίαιη αποκόλληση από τα κράτη στα οποία ανήκαν μέχρι τώρα.

Ως προς το αν συμφέρει την Ελλάδα η ανεξαρτητοποίηση αυτών των λαών πρέπει πάντα στο μυαλό μας να έχουμε την Κύπρο. Αν επιθυμούμε μια λύση του Κυπριακού στη βάση μιας ενιαίας κρατικής οντότητας με δύο κοινότητες, τότε η μονομερής απόσχιση με διακηρύξεις δημοψηφισμάτων αποτελεί κακό προηγούμενο. Εύκολα φανταζόμαστε στο μέλλον την τουρκοκυπριακή κοινότητα να διεξαγάγει δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της με αποτέλεσμα την παγίωση της διαίρεσης της νήσου. Κάποιοι βέβαια στην Ελλάδα επιχαίρουν για την ανεξαρτησία του Ιρακινού Κουρδιστάν, διότι λένε είναι η αρχή για την ανεξαρτησία και του τουρκικού Κουρδιστάν και τη διάσπαση της Τουρκίας. Πρέπει εκτιμώ να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί στο τι επιθυμούμε, γιατί αν η Τουρκία απειληθεί από τα ανατολικά της μπορεί κάλλιστα να εκτονωθεί προκαλώντας κρίση στα δυτικά της. Άλλωστε και χωρίς τους Κούρδους παραμένει μια υπολογίσιμη δύναμη περίπου 50 εκατομμυρίων κατοίκων, η οποία εποφθαλμιά όχι μόνο την Κύπρο αλλά και τη δυτική Θράκη.

Συνοψίζοντας πιστεύω ότι τέτοιου είδους μονομερείς διακηρύξεις ανεξαρτησίας είναι όχι μόνο παράνομες κατά το εσωτερικό και διεθνές δίκαιο, αλλά μπορούν να είναι επιβλαβείς και για τα εθνικά συμφέροντα της Ελλάδας.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *